Слайд 2
![Жоспар: 1 Пьезоэлектрлік 1.1 Пьезоэлектрлік эффекттің сипаттамасы 1.2 Эффекттің кристаллды](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/250820/slide-1.jpg)
Жоспар:
1 Пьезоэлектрлік
1.1 Пьезоэлектрлік эффекттің сипаттамасы
1.2 Эффекттің кристаллды құрылымы
2 Кері пьезоэлектрлік эффект
2.1
Пьезоэлектрләк криссталдардың қасиеттері
3 Пьезоэлектрдің қолданылуы
Қорытынды
Слайд 3
![Пьезоэлектрлік (гр. piezo -кысу) — бірқатар табиғи кристалдардың (пьезокварц, пьезокерамика,корунд](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/250820/slide-2.jpg)
Пьезоэлектрлік (гр. piezo -кысу) — бірқатар табиғи кристалдардың (пьезокварц, пьезокерамика,корунд және
т.б.) пішімін өзгерткенде (қысқанда, созғанда) электр зарядының пайда болу құбылысы.
Үнтабаққа жазылған дыбыстарды қайта жаңғыртуда осы құбылыс пайдаланылады. Техникада пьезо-құбылыстардың екі түрі де (пьезокристалдардың электр өрісі әсерінен деформацияға ұшырауы) қолданылады.
Слайд 4
![Пьезоэлектрлік эффект — механикалық кернеулер әсерінен диэлектриктің поляризациялану құбылысы (тура](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/250820/slide-3.jpg)
Пьезоэлектрлік эффект — механикалық кернеулер әсерінен диэлектриктің поляризациялану құбылысы (тура Пьезоэлектрлік
эффект) және электр өрісі әсерінен диэлектрикте механикалық деформаңияның пайда болуы (кері Пьезоэлектрлік эффект). Алғаш рет оны 1880 ж. француз физигі П.Кюри сегнет түзы кристалдарында зерттеген.
Слайд 5
![Заттар қатары (кварц SiO2, қант құрағы, шарап қышқылы, натрий хлораты,](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/250820/slide-4.jpg)
Заттар қатары (кварц SiO2, қант құрағы, шарап қышқылы, натрий хлораты, турмалин, сегнеттық
тұз, барий титанаты) механикалық әсер кезінде өзінің электрлік қасиеттерін өзгертеді (суретте – кварц кристалы,натри хлораты). Бұл құбылысы пьезоэффект (грек т..ауд. piezo - қысам, басам) деген атау алды.
Слайд 6
![Кері пьезоэффект 1881 жылы француз физгік, Нобель сыйлығының лауреаты (1908ж) Липпманмен болжанған болатын.](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/250820/slide-5.jpg)
Кері пьезоэффект 1881 жылы француз физгік, Нобель сыйлығының лауреаты (1908ж) Липпманмен
болжанған болатын.
Слайд 7
![Пьезоэлектрлік қасиеттермен тек симетрия центрі жоқ,ионды кристалдар ғана ие.Белгілі 32](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/250820/slide-6.jpg)
Пьезоэлектрлік қасиеттермен тек симетрия центрі жоқ,ионды кристалдар ғана ие.Белгілі 32 кристалды
класстың ішінде 21 класында ғана симметрия центрі жоқ. Бар жоғы пьезоэлектрлік қасиеттер байқалатын 1500 зат қана белгілі.
Слайд 8
![Қолданылуы: Механикалық қасиеттерді электр қасиеттеріне түрлендіруді қажет ететін барлық жерде:грампластиналарды](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/250820/slide-7.jpg)
Қолданылуы:
Механикалық қасиеттерді электр қасиеттеріне түрлендіруді қажет ететін барлық жерде:грампластиналарды ине үшін,телефондар
мен микрофондар,датчиктер ,манометрлер, ультрадыбыстық толқындарды шығарушы кварц сәулеленгіштер.
Слайд 9
![1 суретте квац кристалының схемасы, модфикациясы және кристалографтық осьтері: OZ](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/250820/slide-8.jpg)
1 суретте квац кристалының схемасы, модфикациясы және кристалографтық осьтері: OZ -
оптикалық ось, X1, X2, X3 - пьезографикалық осьтер. Кварц кристалы кристалдың тригональды жүйесіне жатады және әдетте екі пирамидамен шектелген алтықырлы призманың формасына ие. Пьезографикалық осьтер 120 градус бұрышта орналасқан. Осы осьтің әрқайсысының бойымен әсер еткенде шектерінде электр зарядттар пайда болады.
Слайд 10
![Пьезоэффекті бақылау үшін кварцтан пьезографикалық осьтердің біреуіне перпендикуляр етіп пластина қиып алады.](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/250820/slide-9.jpg)
Пьезоэффекті бақылау үшін кварцтан пьезографикалық осьтердің біреуіне перпендикуляр етіп пластина қиып
алады.
Слайд 11
![Х осі бойымен маханикалық кернеуді шектерінде оған перпендикуляр ABCD және](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/250820/slide-10.jpg)
Х осі бойымен маханикалық кернеуді шектерінде оған перпендикуляр ABCD және EFGH
беттестіре отырып, біртектес заряд аламыз – бойлық эффект(3 сурет). Егер Y осіне перпендикуляр ось бойымен әсер етсек, онда нәтижесі аналогиялық – көлденең.
Слайд 12
![Қортындылай келе, пьезоэлектрлік эффекттің мынадай ерекшеліктерін айтып кетуге болады: -](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/250820/slide-11.jpg)
Қортындылай келе, пьезоэлектрлік эффекттің мынадай ерекшеліктерін айтып кетуге болады:
- Әртүрлі кристалдарда
пьезоэлектрлік эффект тек қана кәдімгі қысым күштерінің немесе керілу күштерінің әсерінен ғана емес, сондай - ақ жанама күштер әсерінен де пайда болуы мүмкін;
- Пьезоэлектрлік эффектіні ғылыми - техникалық қолдануының түрлері өте көп және әралуан;
- Біртекті деформация кезінде пьезоэлектрлік эффект кристалдың ішінде бір немесе бірнеше полярлық ось бар кезінде байқалады;
- Электр өрісінің резонанстық жиілігі кезінде кварцтық пластина ультрадыбыстың көзі болып табылады.